Enflasyon ve Gıda Fiyatları: Aramız Düzeldi Mi?

SOSYAL MEDYADA PAYLAŞIN:

UZMAN GÖRÜŞÜ YAZI DİZİSİ II – HALUK TÜKEL

Enflasyon rakamlarının mevsimsellikten arındırılmaları şart! Enflasyonun bulunduğu noktayla ilgili bir fikir edinebilmek için aylık rakamları 12. Kuvvete çıkarıp “Yıllıklandırmak” (annualised) gerekir. Yıllık yüzde artışlar enflasyonun eğilimi hakkında bir fikir vermekle beraber, araba seyahati benzetmesiyle son 1 yıldaki ortalama hıza tekabül eder. Oysa, yolda kahve içmek için durduğunuzda hızınız 0 km/saat, araba solladığınız zaman hızınız 120 km/saate kadar çıkabilir. Bu hesaba göre, Nisan 2019’da tüketici fiyatlarının yıllık %19,50 (eğilim), yıllıklandırılmış (şu anki hız) %11,90, gıda fiyatlarının ise yıllık %31,86 (eğilim), yıllıklandırılmış (şu anki hız) %27,17 oranlarında arttığı gözleniyor.

Bu şekilde istatistiklere yaklaşıldığında, tüketici ve gıda enflasyonlarında yılbaşından beri bir hızlanma gözleniyor. Gıda fiyatları, Aralık 2018’de %11,80’den Nisan 2019’da %27,17’ye, tüketici fiyatları ise Ocak 2019’da %3,78’den Nisan 2019’da %11,90’a çıkmış. Bu rakamlar yıllık enflasyonun bulundukları noktadan pek de aşağıya gelmeyeceklerine işaret ediyor. Aşağıya gelmeleri için yıllıklandırılmış yüzdelerin, yıllık yüzdelerin iyice altına gelmeleri gerekir.

Grafik 1

Gıda fiyat endeksinde, mevsimsel faktörlerin etkisiyle, Ocak-Mayıs döneminde endeksin gözlenenden düşük, Haziran-Aralık döneminde de endeksin gözlenenden yüksek olduğu anlaşılmaktadır. Ancak, mevsimsellikten arınmış verinin aylık yüzde artışların eğilimi ise (X12/TC-Trend Cycle) fiyat düzeyindeki oynamaları yansıtacaktır. Bu açıdan Nisan 2019 itibariyle gıda fiyatlarındaki aylık eğilimi %2,02 oranındadır. (Grafik 1) Bu rakamın 12. kuvveti de nitekim %27,17 yıllıklandırılmış artış oranını vermektedir. (Grafik 2)

Gıda fiyatlarının 2002-2018 uzun dönem artış eğilimi aylık %0,86, yıllıklandırılmış %10,83 düzeyindedir. Tüketici fiyatlarının ise gene aynı dönemde uzun dönem artış eğilimi %0,75, yıllıklandırılmış %9,36’dır. Bu hesaba göre şu anda gıda fiyatları -hız olarak- uzun dönem eğiliminin 2,5 misli üzerinde, tüketici fiyat artışları ise yıllıklandırılmış %11,90’la uzun dönem eğilimine yakın düzeyde seyretmektedir.

Grafik 2

Tüketici/Gıda enflasyonunda ara düzeldi mi? 2018’in ortalarında yaşadığımız kur şoku sonrasında yılın 2. yarısında her 2 endeksteki aylık artış eğiliminde önemli bir gerileme yaşandı. Ancak, gıda fiyatları uzun dönem eğiliminin üzerinde hızlanma yaşarken, tüketici fiyatları şu an itibariyle uzun dönem trendini yakalamış gözükmektedir.

Bu fiyat hareketlerinde şu anda, elbette, içinde bulunduğumuz olağanüstü şartlar içerisinde, kur şokunun (maliyet yönlü) yanı sıra ekonomik faaliyetteki daralmanın da (talep yönlü) etkisi oluyor.

Enflasyonun uzun dönem trendine oturup oturmadığı konusunda nihai tespiti, kur şoku ve resesyonun etkisini yitirdiği zaman, 2019 yılının sonuna doğru yapmak mümkün olacaktır.