Merkez Bankası Bağımsızlığı

SOSYAL MEDYADA PAYLAŞIN:

UZMAN GÖRÜŞÜ YAZI DİZİSİ – HALUK R. TÜKEL (SEDEFED EKONOMİ DANIŞMANI)*

Merkez Bankası bağımsızlığında çeşitli kategoriler sayılabiliyor ama her şey gelip “Başkan atama ve görevden alma” işine odaklanıyor.

Bağımsız bir Merkez Bankası ile enflasyonla mücadelenin daha başarılı olduğu bilinen bir gerçek. Siyasetçiler, genellikle seçim öncesinde, kısa vadede, parasal genişlemeyle ekonomiyi destekleyip makro dengeleri (2017’de yaşadığımız gibi) bozup, ekonominin uzun vadeli istikrarını tehlikeye atarlar. Ekonomi gereksiz bir şekilde “Dur-Kalk” devreleri yaşamak mecburiyetinde kalır. Burada para politikası hedeflerini kendi belirleyen kurumsal, hukuksal, operasyonel, mali bağımsızlığa sahip bir Merkez Bankası ve görev süresi seçim dönemlerini aşan bir “Merkez Bankası Başkanı”nın varlığı istikrarın garantisi oluyor. Yani kötü günlerde, yeri sağlam ve yetenekli Merkez Bankası Başkanı lazım.

Aşağıdaki grafikte, Merkez Bankası kurulduğundan bu yana başkanların görev süreleri ve önde gelen batı ülkelerinde “Guvernör” lerin yasal görev sürelerini izlemek mümkün.

Türkiye’de 3 yıldan (2 dönem imkanı), 5 yıla (2 dönem imkanı) çıkarıldı, sonra Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemiyle 4 yıla (2 dönem imkanı) indirildi ve atamasını üçlü kararnameden cayılmasıyla 1 kişi yapar hale geldi.

US Federal Reserve’in ataması 4 yıllık, ama kurumun federal kurumsal yapısı ve hukuki statüsü bankaya tam bir bağımsızlık sağlıyor. FED Guvernörleri, 2-5 dönem (8-20 yıl) görev yapıyorlar.

Rüşdü Saracoğlu, bu konuda bir gelenek oluşturmak istedi. Nitekim Süreyya Serdengeçti ve Durmuş Yılmaz, Saracoğlu dönemi Merkez Bankası yöneticileridir. Bu gelenek, 1995-2016 dönemindeki istikrarın önemli bir unsuru olmuştur. (Bence) Bankayı Hükümetten uzağa İstanbul’a taşıma fikri de o zaman tasarlandı.

Biz enflasyonu yenmek istiyorsak -yetmez ama- 6- 8 yıllık bir görev süresiyle ve kolektif bir atama yöntemiyle işe başlamak, içeride ve dışarıda güven ortamının sağlanması açısından gerekli gibi..

En azından işimizi kolaylaştırır… Bu konuda ciddiysek…

*Uzman Görüşü yazı dizisi konusunda uzman kişilerin gündeme ilişkin bilgilendirme ve yorumlarını içerebilir. Bu yazı dizisi SEDEFED görüşlerini temsil etmeyebilir.